Yıl:2017   Sayı: 11   Alan: Tasarım  

Burcu ÖZDEMİR, Mehmet OCAKÇI
KENTSEL TASARIM KRİTERLERİNİN MEKÂNIN ALGISAL ATMOSFERİNE ETKİSİ
 
Kentsel tasarım ile ilgili meslek grupları, daha başarılı bir kamusal mekân yaratmak için; mekânın fiziksel kurgusunun yanında, kullanıcıda yaratacağı algısal, bilişsel ve davranışsal kalıplardan oluşan psikolojik boyutunu da tahmin etmesi gerekmektedir. Bu nedenle kentsel tasarım ile ilgili bir çok kriter ortaya konmakta ve bu kriterlerin psikolojik etkileri üzerine çalışmalar yürütülmektedir. Bu çalışmanın amacı, kentsel tasarım alanlarındaki algısal kalite kavramlarının değerlendirilmesi ve bu kavramların kullanıcının mekâna dair yargısına etkisinin saptanmasıdır. Çalışma, kamusal açık alanlardaki kentsel tasarım kriterlerini teorik olarak dört boyut (çeşitlilik, konfor, karakter ve okunaklılık) altında toplamış ve mekânın sahip olduğu ortamın kullanıcı yargısını “mekânsal atmosfer” olarak tanımlamıştır. Saha çalışmaları İstanbul Metropoliten Alanı’nda örneklem olarak seçilen 6 adet parkta, yüz yüze anket çalışması şeklinde yürütülmüştür. Anket çalışmasında, 42 adet kentsel tasarım kriteri ve 12 adet atmosfer ile ilgili ifadeye 5’li Likert ölçekte yer verilmiştir. Kentsel tasarım kriterleri ve mekânın kullanıcıda yarattığı “atmosfer yargısı” arasındaki ilişkiyi tanımlamaya yönelik kurulan varsayımsal model, yapısal eşitlik modellemesi yöntemi ile test edilmiştir. Model sonucunda, “mekânın kentsel tasarım kriterleri, mekânın kullanıcıda oluşan algısal atmosfer yargısını açıklar” hipotezi desteklenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Kentsel Tasarım Kriterleri, Çevresel Psikoloji, Mekân Algısı, Yapısal Eşitlik Modeli

Doi: 10.17365/TMD.2017.2.5

EFFECT OF URBAN DESIGN CRITERIA ON PERCEPTUAL ATMOSPHERE OF PLACE
 
In order to create a more successful public space, urban design professionals need to create not only physical designs, but also estimate a psychological dimension of place consisting of perceptual, cognitive and behavioral patterns. Therefore, many criteria related to urban design have been presented and their psychological effects have been researched. The purpose of this study is to evaluate the perceptual quality concepts in urban design areas and to determine the effect of these concepts on the users’ judgement of the space. In the study, urban design criteria related to open public space are clustered into four aspects (diversity, comfort, character and legibility) with a theoretical approach and define the users’ judgement attributed to environment as “spatial atmosphere”. The site study took place in six parks of the Istanbul Metropolitan Area and face-to face interviews were conducted. The questionnaire involves 42 statements related to the urban design criteria and 12 statements related to the atmosphere in five-point Likert-scale. The hypothetical model created to define the relation of urban design criteria and the users’ “atmosphere judgement” attributed to environment was tested via structural equation modeling. As a result of this model, the hypothesis of “the urban design criteria of the space explain the users’ judgement of the perceptual atmosphere of place” was supported.

Keywords: Urban Design Criteria, Environmental Psychology, Spatial Perception/Cognition, Structure Equation Modeling

Doi: 10.17365/TMD.2017.2.5

Tam Metin